نصيب حجّة الإسلام از اين سراى سپنج * حياتِ پنجه و چهار و وفاتِ پانصد و پنج علماء سنت از غزّالى تعبير به حجّة الإسلام كرده‌اند « 1 » و از او ستايش بليغ نموده‌اند و تصانيفش در نهايتِ خوبى و كمال است و إحياء العلوم او ، ربّ النوع كتاب اخلاقيه است . و برادرش احمد آن را مختصر كرده و نام گذاشته به إحياء الإحياء ؛ چنانچه محقّق فيض كاشانى آن را مهذّب نموده و ناميده به محجّة البيضاء في تهذيب الإحياء . مولدِ غزّالى در طوس ، سنهء 450 واقع شده و در نزد امام الحرمين در نيشابور تلمّذ كرده و نظام الملك طوسى كه وزير سلاطين سلجوقيه بود و عنايتى تمام به فقها و صوفيه داشت و اوّل كسى است كه انشاء مدرسه كرد ، عنايتى تمام به غزّالى داشت و احترام او را فرو گذار نمىكرد و تدريس نظاميهء بغداد را به او تفويض نمود ، پس در سنهء 484 ، به بغداد رفت . اهل عراق چون بر كمال و فضل او مطّلع شدند ، شيفتهء او گرديدند و مدت ده سال آنجا بود و قريب سيصد نفر از اعيان اهل علم در درسش حاضر مىشدند ، آنگاه زهد ورزيد و عزلت اختيار كرد و به دمشق رفت و احياء را تصنيف كرد ، آنگاه به جانب مصر و اسكندريه سفر كرد ، پس ديگر بار به طوس مراجعت نمود و مشغول تصنيف شد و در اوقاتى كه عزلت اختيار كرده بود ، وزير مكتوبى به او نوشت و از او خواهش كرد به آمدنِ بغداد ، غزّالى استعفا كرد و جواب شافى براى او نوشت ، چنانچه قاضى نورالله در مجالس نوشته . « 2 » غزّالى به تشديد زاى و به تخفيف نيز نقل شده و منسوب است به غزّاله كه يكى از قراى طوس است . « 3 »

--> ( 1 ) . سير أعلام النبلاء ، ج 19 ، ص 322 ، ش 204 « الغزالى » . ( 2 ) . مجالس المؤمنين ، ج 2 ، ص 192 . ( 3 ) . دربارهء احوال و آثار غزّالى مرحوم جلال الدين همايى كتابى با عنوان غزّالى نامه نوشته كه منتشر شده است .